logo

कांग्रेसमा नयाँ शैलीको खोजी

चन्द्र महर्जन
अहिलेको कांग्रेसको सबैभन्दा ठूलो चुनौती भनेको ५० प्रतिशत लोकप्रिय मत बोकेको र यतिखेर भीमकाय मानिएको एकीकृत वाम पार्टीलाई अर्को चुनावमा हराउन सक्ने क्षमता को खोजी हुनु हो । यो कुरा चानचुने हिसाबबाट र अर्को चुनावमा कांग्रेस सबैभन्दा ठूलो हुन्छ भनेर बताइएकै भरमा हुने कुरा होइन । यसले शैली पनि नयाँ खोज्छ । भनिन्छ संसारमा गर्ने वा बोल्ने कुनै नयाँ कुरा बाँकी छैनन् । काम उही हो केवल त्यसलाई कसरी गरिन्छ, कस्तो शैलीमा गरिन्छ भन्ने मात्रै नयाँ हुन्छ । नीति ठीक छ, कार्यक्रम ठीक छन भने अभाव हो शैलीको । अब पनि नयाँ शैलीले काम गरिएन भने कुरा त त्यही हुन्छ जो पहिले भएको थियो र परिणाम पनि त्यस्तै आउँछ जो पहिले आएको थियो । यसका धेरै उदाहरण कायम भई नै सकेका छन् । अबको प्रश्न हो त्यसलाई दोहो-याउने कि सुधार गर्ने ? 

मतको मूल्यांकन : २०४८ सालमा कांग्रेसले ११० सिट जित्दा एमालेले ६९ सिट जितेको थियो । जनमोर्चाले ९ सिट । केही साना वाम पार्टीले अरू पाँच सिट जितेका थिए । कांग्रेसको लोकप्रिय मत सबै कम्युनिस्ट पार्टीको जोड्दाभन्दा धेरै थियो त्यो बेला । २०५१ को मध्यावधि निर्वाचनमा एमालेले कांग्रेसभन्दा एक सिट धेरै ल्यायो, तर लोकप्रिय मत कांग्रेसकै धेरै थियो । २०६४ मा माओवादीले कांग्रेसलाई आठ लाख हाराहारी लोकप्रिय मतले पछाडि पा-यो । कुनै कम्युनिस्ट पार्टीले कांग्रेसभन्दा धेरै लोकप्रिय मत ल्याएको त्यो पहिलो इतिहास थियो । यसपालि एमालेले पहिलो पटक कांग्रेसभन्दा धेरै लोकप्रिय मत ल्यायो । २०७० मा कांग्रेसले एमालेभन्दा एक लाख ७८ हजार मत धेरै ल्याएको थियो । यसपालि एमालेले कांग्रेसभन्दा ४५ हजार मत धेरै ल्यायो । अर्थात् पाँच वर्ष अवधिमा दुई लाखभन्दा धेरै मत कांग्रेसको तुलनामा एमालेतिर गयो । लामो समय कांग्रेस लोकप्रिय मतमा पहिलो पार्टी थियो, अब त्यो मत कता जाला भन्ने अहिलेको प्रमुख चिन्ता हुनुपर्छ ।

चिन्ता गरेरमात्र पुग्दैन त्यसलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्छ । विवरणहरुले देखाएका छन् –१८ देखि ४० वर्ष भनेको बहुसंख्यक मतदाता हो । शिक्षित मतदाता त्यही हो । आजको र भोलिको नेपाल त्यही हो । कांग्रेस त्यहाँ कमजोर छ भने अवश्य मुलुकभर कमजोर हुन्छ । आज कमजोर छ भने आउँदा वर्ष झनै कमजोर हुनेछ । जनमत खुम्चिनुको मूल कारण नयाँ मतदाताका रूपमा वर्षेनी थपिने लाखौं युवा कांग्रेसभन्दा अरू पार्टीतिर आकर्षित हुनु हो । कांग्रेसबाट विमुख हुनु हो । नेपालमा १८ देखि ४० वर्ष उमेर समूहको मतदाता संख्या सबैभन्दा ठूलो छ । युवाहरुले क्रियाशीलता खोज्छन् भने उमेर ढल्दै गएकाहरुले सम्मान । उनीहरुमा अनुभव हुन्छ भने युवामा जाँगर र जोस । सम्मान र क्रियाशीलताको उचित संयोजन गरियो वा भयो भनेमात्र संगठनले बल पाउँछ । १८ देखि ४० वर्षका मतदातामाझ कांग्रेसको जनाधार लगातार घट्दै जानु भनेको पार्टी बूढो हुँदै जानु हो । विश्लेषकहरुका अनुसार नेता बूढा भएर पार्टी बूढो हुँदैन जब कुनै पार्टीलाई मत दिने मतदाता बूढा हुँदै जान्छन् त्यसपछि भने पार्टी पक्कै बूढो हुन्छ । कांग्रेसको अहिलेको ध्यान केन्द्रित हुनुपर्ने ठाउँ पनि यही हो ।

युवामा कसरी आकर्षण भर्ने : १८ देखि ४० वर्षका मतदातामाझ कांग्रेसको जनाधार लगातार घट्दै गएको मान्ने हो भने कांग्रेसको पहिलो रणनीति हुनुपर्छ यिनलाई आफूतिर कसरी आकर्षण गर्ने भन्ने । यो संस्थागत नै हुनुपर्छ । माथि नै भनियो उमेर बढेकाहरुले सम्मान खोज्छन् भने वयस्कहरुले सक्रियता वा क्रियाशीलता  । योे सक्रियता वा क्रियाशीलता यो वर्गलाई कसरी दिनेभन्ने सोच राख्नै पर्छ । मतदातानमा होस कि पार्टीमा नयाँ सदस्यता लिनेमा माथि भनिएको जस्तो समूहको संख्या ठूलो हुन्छ । तर हामीकहाँ यस्तो नयाँ सदस्यले सांगठनिक रुपमा के भूमिका पाएको छ ? यसको उत्तर खोज्नुपर्छ । त्यो काम गर्ने विधानले नै हो । भनाइमा होइन, विधानमा यस्तो क्रियाशीलता खोजौं । उनले पाउने अवसर र उनलाई दिने ठाउँको सुनिश्चितता गरौं । जस्तो एउटा सदस्यले इकाइमा नेतृत्व लिन खोजे स्वाभाविक छ उसले नयाँ सदस्यता थप्नुपर्ने हुन्छ । उसको आन्तरिक प्रेरणाले गरेको यो कामबाट यता संगठनलाई फाइदा हुन्छ । त्यसैपनि सदस्यता विस्तारित गर्ने भन्ने कांग्रेसको यसपछिको एउटा अभियान त हुन्छ नै । त्यो अभियानमा युवाहरु बढी सक्रिय हुनेछन् नै । क्रियाशील सदस्यता राख्ने हो भने नयाँ सदस्यताको पनि एउटा मापदण्ड हुनुपर्छ र स्वतः क्रियाशीलता पाउने व्यवस्था गरिनु पर्छ । अहिले त्यस्तो छैन । यी प्रस्तावहरु युवामा आकर्षण भर्ने सन्दर्भका भएका हुँदा यसलाई त्यही रुपमा लिइयोस् ।

नेपाली कांग्रेस महासमिति सन्दर्भ संशोधित विधानमा गरिनुपर्ने नयाँ व्यवस्थाका लागि केही संक्षिप्त प्रस्ताव – सदस्यता र मापदण्ड : एकै प्रकारको सदस्यता कायम गर्ने । नेपाली कांग्रेसको सिद्धान्त स्वीकार गर्ने, तोकिएको उमेर पुगेका र कांग्रेसको विधानअनुसार अयोग्य नठहरिएका सबै नेपाली यसको सदस्य हुन पाउने व्यवस्था गर्ने । पार्टीले आफ्नो सिद्धान्त, नीति र सदस्यले तिर्नुपर्ने शुल्क तथा पालना गर्नुपर्ने आचरणसमेत स्पष्ट खोलेर सार्वजनिक सूचना जारी गर्ने र निश्चित अवधिभित्र परेका आवेदन छानबिन गरी सदस्यता पाउने वा नपाउने निर्णय गर्ने व्यवस्था मिलाउने । कुनै व्यक्तिले सदस्यता पाउने वा कसैले नपाउने निर्णय पनि पारदर्शी गराउने ताकि के कारणले सदस्यता पाइयो वा के कारणले पाइएन भन्ने सम्बन्धित आफैंले आफनो मूल्यांकन गर्ने वातावरण बनोस् ।

सदस्यले इकाइको नेतृत्व छान्ने : यस्तो मापदण्ड पुगेको र त्यसका आधारमा सदस्यता प्राप्त गरेको व्यक्तिले संगठनको कम्तीमा सबैभन्दा तल्लो तह इकाइको नेतृत्व छान्ने व्यवस्था गर्ने । यसले पार्टीको मापदण्ड पुगेको ठानेर सदस्यता दिइएको वा लिइएको सदस्यताको महत्व बढाउँछ र संगठनको सिद्धान्त र स्वामित्वलाई आत्मसात गर्ने वातावरण बनाउँछ । इकाइ नेतृत्वले महासमिति–महाधिवेशन प्रतिनिधि छान्ने : पार्टीको सर्वोच्च नेतृत्वका मतदाता महासमिति सदस्य– महाधिवेशन प्रतिनिधि छान्ने अधिकार इकाइ नेतृत्वलाई दिने । यसो गरिँदा एउटा इकाइ सदस्यको भूमिका बढाउँछ र जवाफदेही पनि बनाउँछ ।

अथवा : केन्द्रीय सभापति सहितको नेतृत्व इकाइ तहबाट नै छानिने । यस्तो बेला इकाइ नै हालको महासमिति सदस्य–महाधिवेशन प्रतिनिधिको हैसियतमा रुपान्तरित हुनेछ । यसले केन्द्रीय नेतृत्वलाई प्रत्यक्ष रुपमा इकाइप्रति जवाफदेही बनाउँछ साथै संगठन विस्तारमा एउटा नयाँ गति र संगठनका तहगत नेतृत्व छनौटमा व्यापक लहर ल्याउँछ देशैभरि । यस्तो बेला कांग्रेसको सदस्य हुन उत्साह पनि थपिनेछ भने अर्कोतर्फ केन्द्र र इकाइ निरन्तर सम्पर्कमा रहनुपर्ने तुल्याउँछ ।

केन्द्रीय सदस्य पनि इकाइबाट प्रत्यक्ष निर्वाचनको व्यवस्था : केन्द्रीय सभापतिसहितको पदाधिकारी बाहेक सबै केन्द्रीय सदस्य इकाइ तहबाट नै प्रत्यक्ष छानिएर आउनुपर्ने । (हालको व्यवस्थामा केन्द्रीय सदस्य स्वत महासमिति सदस्य–महाधिवेशन प्रतिनिधि हुने व्यवस्था छ) । केन्द्रीय समिति सदस्य जस्तो व्यक्ति अर्को महाधिवेशनमा स्वत प्रतिनिधि हुने कुराले यस्तो सदस्य कहिल्यै तल्लो तहसम्म पुग्ने अवस्था नआउन सक्तछ । साथै केन्द्रीय नेतृत्वको ठूलो संख्या प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट नै छानिनुपर्ने । प्रादेशिक संगठन पूर्णाधिकार सम्पन्न : प्रादेशिक संगठन पूर्णाधिकार सम्पन्न बनाइनुपर्छ । संघीय राज्यव्यवस्थाले प्रदेशलाई जस्तो अधिकार दिएको छ राजनीतिक दलले पनि आफ्ना प्रदेश संगठनलाई त्यति अधिकार त दिनै पर्छ । यी प्रदेश संगठनलाई सदस्यता वितरणदेखि उम्मेदवार चयन, निर्वाचन परिचालन र परिणामप्रति पनि पूर्ण जवाफदेही बनाइनुपर्छ ताकि गुणदोष यही प्रदेशको नेतृत्वमा जाओस् । यतिबेला एकअर्कालाई दोष दिएर पन्छिने अवस्था यो पूर्णाधिकारले समाप्त गर्ने अवस्था आउँछ ।

विधानअनुसारको काम नहुँदाको व्यवस्था : विधानमा उल्लेख भएअनुसारको संगठनको काम तोकिएको समय सीमाभित्रै सम्पन्न गर्न विधानमै व्यवस्था हुन आवश्यक देखिएको छ । एउटा महाधिवेशन सम्पन्न भएको केही दिनभित्रै सम्पन्न गर्नुपर्ने काम अर्को महाधिवेशनको समय आइपुग्दासमेत अधुरै रहने गरेका जस्ता आवस्थाको अभ्यासलाई विधानमा नै किटानी गरेर अन्त्य गरिनुपर्छ । अहिलेको विधानमा दुई महिनाभित्र संगठन विस्तार भइसक्नुपर्ने र एक वर्षमा महासमिति बैठक बस्नुपर्ने प्रावधानको कार्यान्वयन भएको अवस्था छैन । यो कुरा अब दोहोरिन नदिन नेतृत्वलाई विधानले नै बाध्य परिनुपर्छ ।

सदस्य मनोनयन : अहिलेसम्मको व्यवस्थाअनुसार खास गरी केन्द्रीय सदस्य वा पदाधिकारीमा उठेको व्यक्ति सो पदमा पराजित भए पनि केन्द्रीय सदस्यमा मनोनित हुने परम्परा जस्तै बनेको छ । यसलाई सीमित गराइएन भने केन्द्रीय सदस्यमा भन्दा पदाधिकारीमा बढी संख्या खडा हुने अवस्था नआउला भन्न सकिँदैन । यस्तो बेला निकटतम प्रतिद्वन्द्वीले पाएको मतको आधार तोकियो भने एउटा स्थिति बन्नेछ । त्यस्तै जुन व्यक्ति जुन तहको जुन पदमा पराजित भएको हो त्यो व्यक्तिलाई त्यही पदमा मनोनयन गर्ने प्रचलनको पनि विधानतः नै अन्त्य गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ । त्यसो नहुँदा अन्तर संगठनको निर्वाचनको अर्थ, महत्व र पद्धतिमा नै प्रश्न खडा हुन सक्तछ  ।  (आर्थिक दैनिकबाट)

प्रतिकृया दिनुहोस्

फेसबुक र ट्विटर मार्फत हामीसंग जोड़िनुहोस

सम्बन्धित समाचार

विश्वमा को घुम्लान् चिनियाँ बराबर ?

केही वर्षअघि सञ्चारमाध्यममा आएको समाचारअनुसार अबको केही वर्षपछि नै संख्याको आधारमा चिनियाँ पर्यटक बराबर अरु...

सहकारीमा स्वार्थी सिन्डिकेट

सार्वजनिक, निजी र सहकारी संस्थाको त्रि–कोणात्मक सहकार्यबाट मात्र देशको आर्थिक उन्नति हुने वास्ताविकता हो ।...

राजनीतिमा एउटा अनौठा पात्र वामदेव – १

पछिल्लो समय नेपाली राजनीतिमा अत्यधिक चर्चाका पात्र भए वामदेव । अझ पछिल्लो हप्ता त राज्यले गर्न नसकेको काम आफूले...
सुलसुले अरु धेरै

कस्तो अरिंगाल बन्ने !

पछिल्लो समय फस्टाईरहेको विकृति, हत्या, वलत्कार, हिंसा , ठगी, भ्रष्ट्रचार विरुद्ध आवाज उठाउँदा त्यसको प्रतिकार...

परराष्ट्रमन्त्री मंगोलिया उडे

परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवाली यहि जुन ११ र १२ तारिखमा मंगोलियाको उलानवाटरमा हुने विकासशील भुपरिवेष्ठित...

कांग्रेस सभापति देउवाको छोराको उपचारका लागी दिल्ली लगियो

कांग्रेस सभापति तथा पुर्व प्रधानमन्त्री शेर बहादुर देउवाको छोरा जयवीरशिंह देउवाको नाक भित्रको हड्डी बढेर...

सशस्त्र प्रहरीमा आपसी समन्वयको अभावमा अयोग्यले फाईदा लुट्दै

सशस्त्र प्रहरीमा आपसी समन्वयको अभावमा अयोग्यले फाईदा...

मोदीका राजनितिक सल्लाहकार सुटुक्क नेपालमा

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीका राजनितिक सल्लाहकार डा. रनजित राय सुुटुक्क नेपालमा आएका छन्...

सुलसुले समाचार

मंगलबार विहान काठमाडौ बाट लुक्लाको लागी उडेको सिता एयरको जहाज ईन्जिनको खराबीको कारण लुक्लामा अवतरण गर्न...

सम्पादकीय अरु धेरै

तामझामकोे जाम कहिलेसम्म व्यहोर्नुपर्ने !

संविधान सभाले बनाएको संविधानअनुसारको सरकारको पहिलो सरकारको नीति तथा कार्यक्रम वाचन गर्न जाँदा राष्ट्रपतिको जस्तो तामझाम र त्यसले जस्तो जाम गरायो त्यसदिन पीडित हरेकका मनमा यही प्रश्न उठेको हुनुपर्छ ।...

विश्वमा को घुम्लान् चिनियाँ बराबर ?

केही वर्षअघि सञ्चारमाध्यममा आएको समाचारअनुसार अबको केही वर्षपछि नै संख्याको आधारमा चिनियाँ पर्यटक बराबर अरु...
मनोरञ्जन / साहित्य अरु धेरै

गायक भिम ज्वलन्त योगी र रोशनी राना मगरको नयाँ डान्सिङ गीत “म त परे फिदा ”

नेपाली गीत संगीतको क्षेत्रमा सुपर हिट नयाँ डान्सिङ गित छोटा छोटा पहिरन गीतको अपार सफलता सगै “म त परे फिदा ” बोलको...

यातायातमन्त्री किन यातायात व्यवसायी पछ्याउदैँ ?

देशभरिका सार्वजनिक सवारी साधनमा यातायात व्यवसायीहरुको दश खर्ब अन्ठा नब्बे अर्ब लगानी भएको दाबी गर्छन् । ति...
आर्टून अरु धेरै
cartoon

भिडिओं अरु धेरै