logo

मन्त्रीज्यू, बूढीगण्डकीमा खुट्टा नकमाउनुस्

लक्ष्मण वियोगी
बूढीगण्डकी जलाशय जलविद्युत् आयोजना पहिचान भएदेखि यसले सरल बाटो हिँड्न पाएन । सडक, सदन र हबेलीका मालिकले आफ्नो अनुकूलको भकुण्डो बनाए । कहिले दक्षिण, कहिले उत्तर हुत्याए त कहिले आफ्नै मैदानमा रिंगाइरहे । यही कारण पहिचान भएको झन्डै ४० वर्षसम्म आयोजनाले निर्माणको बाटो समातेको छैन । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले अघि बढाएको आयोजना पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले त्यहाँबाट खोसे । पछिल्ला सरकारले आयोजनालाई अनेक विवाद, लोभ र कमाउने भाँडोका रूपमा प्रयोग गर्न खोजे । पूर्वऊर्जामन्त्री जनार्दन शर्माले कमाउने लालचले बदनाम चिनियाँ कम्पनी (चाइना गेजुबा ग्रुप कर्पोरेशन) लाई सुम्पेका थिए । जहाँ गैरकानुनी बाटो प्रयोग गरिएको थियो ।
अघिल्ला ऊर्जामन्त्री कमल थापाले यो आयोजना चिनियाँ कम्पनीबाट फिर्ता ल्याए र प्राधिकरणलाई निर्माणको जिम्मा दिए । दस ठाउँमा दस जनाले भकुण्डो बनाएको आयोजना फर्किएर पुनः प्राधिकरणकै कोर्टमा पुगेको छ । आयोजना निर्माण गर्न प्राधिकरणले अनुमतिपत्र लिनुपर्छ । तर, ऊसँग अनुमतिपत्र छैन । विनाअनुमतिपत्र आयोजना अघि बढ्न सकेको छैन । वर्षौंदेखि स्वदेशी लगानीमा निर्माण गर्ने चर्चा भएको आयोजना अघि बढाउने पहिलो आधार प्राधिकरणलाई अनुमतिपत्र दिनु हो । बल्ल स्वदेशी लगानीमा निर्माण हुने गोरेटो बन्छ । आयोजना अघि बढाउन प्राधिकरणले एक उपकार्यकारी निर्देशक (मोहनरत्न शाक्य) नै छुट्ट्याएको छ । ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयमा पनि बूढीगण्डकी हेर्ने छुट्टै ‘युनिट’ छ । सहसचिव चिरञ्जीवी चटौतले यसको भारी बोकेका छन् । यसले के देखाउँछ भने आयोजना निर्माण गर्ने सन्दर्भमा सरकार प्रस्ट छैन । शंका, अल्मल र विवादको लहरो समातेर बसेको छ । फेरि भकुण्डो बनाएर दक्षिण वा उत्तर फ्याँक्ने चालबाजी जीवितै रहेको देखिन्छ ।
स्वदेशी लगानीमै निर्माण गर्ने सफा नियत हो भने ढिलो नगरी प्राधिकरणलाई अनुमतिपत्र दिनुपर्छ । सरकारको निरन्तर दबाब, राजनीतिक हस्तक्षेपमुक्त र नाजायज लोभ त्याग्ने हो भने आयोजना निर्माण गर्न प्राधिकरण जति सक्षम संस्था अर्को छैन र हुनेछैन । त्यहाँ जति सक्षम तथा अनुभवी कर्मचारी अन्यत्र छैनन् । विद्युत्सँग सम्बन्धित सरकारका हरेक निकायमा यहीँका कर्मचारी छन् । उनीहरूको सहयोग अपरिहार्य छ । प्रधानमन्त्री अध्यक्ष रहेको लगानी बोर्डसमेत प्राधिकरणको सहयोगविना अघि बढ्न सकेको छैन । बूढीगण्डकी निर्माण गर्न अर्को निकाय जन्माउनु वा जन्माउन खोज्नुढुकुटीमा धमिराको हुल छिराउनु हो । यसर्थ, आयोजना निर्माण गर्ने प्राधिकरण निर्विकल्प संस्था हो ।
निर्माण अभियान :- सरकारले आर्थिक वर्ष २०७५/७६ को बजेट ल्यायो । बजेटमा आयोजना अघि बढाउने उल्लेख गरियो । करिब १८ अर्ब रुपैयाँ बजेट पनि विनियोजन गरियो । तर, कसरी अघि बढाउने भनिएन । नेपालको आर्थिक समृद्धिसँग जोडिएको आयोजना फेरि विदेशी पोल्टामा जाने शंका–उपशंका बाँकी नै राखियो । अर्थ मन्त्री युवराज खतिवडाले बजेट पढेको भोलिपल्ट अर्थात् जेठ १६ गते अर्थ मन्त्रालयमा पत्रकार सम्मेलन गरेर भन्नुभयो– बूढीगण्डकी स्वदेशी लगानीमै निर्माण गर्ने हो । टेबलटेनिसको ब्याटले हानेको बलजस्तो कहिले उता कहिले यता पार्ने पक्षमा हामी छैनौं । ब्याटिङ अब बन्द हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो सोच हो । निर्माणको उपयुक्त मोडालिटीबारे छलफल भइरहेको छ । अर्थ मन्त्रीज्यूले तार्किक कुरा राख्नुभयो । भकुण्डो होस् वा टेबलटेनसिको बल यसबाट आयोजनालाई मुक्त बनाउनैपर्छ । तर, संशय यहाँ के छ भने प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले आयोजना उत्तरतिरै उपहार दिन खोज्नुभएको छ । प्रधानमन्त्री ओली, ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री वर्षमान पुन र अर्थमन्त्री खतिवडाको कुरा मिलिरहेको देखिँदैन । यही त्रिकोणात्मक वैचारिक द्वन्द्वमा आयोजना रुमल्लिएको प्रस्ट देखिन्छ ।
काँधमा बूढीगण्डकी :- कम्युनिस्ट खेमामा सन्त र शान्त नेताका रूपमा परिचित मन्त्री पुनले मन्त्रालय सम्हालेदेखि नै आयोजनाविवादको घेरामा तान्न नहुने बताउँदै आउनुभएको छ । समाचार सङ्कलन गर्ने औपचारिक वा अनौपचारिक भेटमा पङ्क्तिकारले बूढीगण्डकीबारे धेरै पटक मन्त्रीज्यूसँग कुरा गरेको छ  । हरेक पटक उहाँले भन्नुभएको छ– म विगतका मन्त्री जस्तो विवादित बन्दिनँ र आयोजना विवादमा तान्न दिन्नँ । यद्यपि उहाँले आयोजना कसरी निर्माण गर्न सकिन्छ भन्नेबारे प्रस्ट बोल्नुभएको छैन । आयोजना निर्माणकै विषयमा प्रधानमन्त्री ओली र मन्त्री पुनबीच पहिचान र अस्तित्वको ठूलो खाडल देखिन्छ । रक्षात्मक दृष्टिले सतहमा पोखिएको वैचारिक र भावनात्मक तरलताबाट यसको पुष्टि हुन्छ । पुन स्वदेशी लगानीमा निर्माण गर्ने अडानमा देखिनुभएको छ । उता ओलीज्यू शासन र सत्ताको बारदलीमा बसेर खुट्टा हल्लाइरहन उत्तरतिर उपहार दिन खोज्दै हुनुहुन्छ । मन्त्री पुनले द्वन्द्वात्मक भौतिकवादबाट समाजवादमा रूपान्तरण हुन खोजेको प्रधानमन्त्रीको स्वैरउडानलाई व्यावहारिक धरातलमा खिच्न सक्नुभयो भने ठूलो विजय हुनेछ । यो आयोजना निर्माणको बलियो आधार पनि बन्छ ।
मोडालिटी :- ओली अघिल्लो पटक प्रधानमन्त्री हुँदा बूढीगण्डकी स्वदेशी लगानीमै निर्माण गर्ने उद्घोष भएको हो । उहाँकै सरकारले आयोजना निर्माण गर्न पूर्वाधार कर (पेट्रोलियममा प्रतिलिटर पाँच रुपैयाँ कर) लगाउने घोषणा ग-यो । यसबाट झन्डै १८/१९ अर्ब रुपैयाँ सङ्कलन भइसक्यो । प्रधानमन्त्री आफैंले आयोजनाका लागि पूर्वाधार कर लगाउने अनि अहिले छिमेकी खुसी पार्न उपहार दिन खोज्नु ‘राष्ट्रघात’ हो । स्वदेशी लगानीमा निर्माण गर्ने भन्दै अघिल्लो शेरबहादुर देउवा सरकारले स्पष्ट मोडालिटी तयार गरेको छ । राष्ट्रिय योजना आयोगका तत्कालीन उपाध्यक्ष स्वर्णिम वाग्ले सम्मिलित उच्चस्तरीय समितिले आयोजना निर्माणको मोडालिटी तयार गरेको हो । प्रधानमन्त्री वा मन्त्री पुनले एक पटक मिहिन ढंगले यसको अध्ययन गर्नुभयो भने लगानी खोज्दै चारतिर लम्पसार पर्नुपर्दैन । न सिंगौरी खेल्नुपर्छ ।
ऊर्जा मन्त्रीज्यू आयोगको त्यो दस्तावेज पढ्नुस् र कार्यान्वयन गर्नुस् त्योभन्दा उत्तम मोडालिटी अर्को हुन सक्दैन । किन मोडालिटी खोज्दै दक्षिण, उत्तर वा सीमापारिका मैदानमा भौतारिनु ! आफ्नै लगानीमा आयोजना निर्माण गर्न सक्छौं भन्ने हिम्मत गर्नुस् । चुस्त व्यवस्थापन बनाउनुस् र आफूले तयार गरेको मापदण्डभित्र काम नगर्नेलाई कारबाही गर्नुस् । त्यति गर्दा पनि सकिएन भने जनतासामु उभिएर हात उठाउनुस्– मैले सकिनँ । जनताले क्षमा दिनेछन् । म चीनमा आर्थिक क्रान्तिको बिजारोपण गर्ने देङ सियाओ पिङका भनाइ सम्झिन्छु– मुसा मार्न बिरालो कालो होस् वा सेतो फरक पर्दैन । किनकि बिरालोको काम मुसा मार्ने हो । यस्तै, देश विकास वा आयोजना निर्माण कुनै पार्टी, वाद वा सिद्धान्तका लागि भन्ने हुँदैन । जुनसुकै सिद्धान्त, पार्टी वा वादले गरे पनि त्यो आर्थिक समृद्धिका लागि हुन्छ । मन्त्रीज्यू यहाँले गरेको काम यहाँको पार्टी होइन देशका लागि हुने हो ।
सम्भवतः इतिहासले पहिलो पटक शालिन, क्षेत्र बुझ्ने र विकास गर्ने हुटहुटी भएको नेता मन्त्रीका रूपमा पाएको छ । अझ जनताबाट निर्वाचित स्थायी सरकारको मन्त्री हुनु अर्को उपलब्धि हो । यहाँले विगत सरकारका राम्रा कामको अनुशरण र त्यसको कार्यान्वयन गर्ने आँट गर्नुपर्छ । असल काम कुनै व्यक्ति, पार्टी वा वादले गरेको हुँदैन । न त्यहाँ कांग्रेस वा कम्युनिस्टको रङ हुन्छ । मात्र त्यसमा राजनीतिक रङ मिसाएर ध्वाँसे र काम नलाग्ने बनाइन्छ र रछ्यानमा मिल्काइन्छ । यहाँले यो दुष्साहस नगर्नुस् । वाग्ले प्रतिवेदनमा टेकेर काम गर्नुस् । असफल हुने बाटो सदाका लागि बन्द हुनेछ । आयोजनाबाटै समृद्धिको बलियो जग बसाउन सक्नुभयो भने यहाँको योगदान राष्ट्रले बिर्सने छैन । युगौंसम्म स्वर्ण अक्षरले लेखिनेछ ।
वाचा :- मन्त्रीज्यू, यहाँले पटक–पटक दोहो-याइरहेको म सम्झिन्छु– ऊर्जा तथा जलस्रोत आउने दशकका लागि आर्थिक विकासको मेरुदण्ड हुनेछ । कूल गार्हस्थ्य उत्पादन (जिडिपी) मा सबैभन्दा बढी योगदान यही क्षेत्रले पु-याउनेछ । यहाँले यसमा वाचा नै गर्नुभएको छ । वाचा पूरा गर्न पनि वाग्ले प्रतिवेदन कार्यान्वयन गर्नुको विकल्प रहँदैन । मन्त्रीज्यू, यहाँलाई जगत्ले पूर्वमन्त्री जनार्दन शर्मा जस्तो आक्रोश, अहंकार र उडन्ते नेताका रूपमा हेरेको छैन । अध्ययन, सोच र विश्लेषण गरेर मात्र आफ्ना भनाइ राख्ने नेता ठानेको छ । यहाँको शैलीले ‘अबको दशक ऊर्जा दशक’ बन्न सक्छ भन्ने छनक दिएको छ । यहाँले आफ्नो स्वभाव, शैली र काम गर्ने भोकलाई बूढीगण्डकी निर्माणमा खन्याउन जरुरी छ ।
वाग्ले प्रतिवेदन कार्यान्वयन गर्दा यहाँलाई आफ्नै मन्त्रालयका कर्मचारी मात्र होइन, सिंगो निजी क्षेत्र, नागरिक समाज, आयोजना प्रभावित, सर्वसाधारण, सञ्चार जगत् तथा पत्रकारको समेत साथ एवं सहयोग रहन्छ । यहाँलाई असफल बनाउने हरेक क्रियाका गौंडा ढुकेर पत्रकारले खबरदारी गरिरहन्छन् । निजी क्षेत्र तथा नागरिक समाजले आवाज उठाइरहन्छन् । आफ्नो योजना कार्यान्वयन गर्न यहाँलाई थप बल र प्रोत्साहन मिल्छ । यसबाट च्यूत भएर दक्षिण वा उत्तरतिर ढल्किनुभयो भने कसैको साथ रहँदैन । फगत, नदीले बगरमा छोडेको ढुंगो जस्तै हुनुहुनेछ । बूढीगण्डकीका विषयमा यहाँ अनेक स्वार्थ, लोभ, पाप र राष्ट्रघात गर्नेसमेतका छिस्मिरा छन् । ती विगतदेखि नै लोभको भुँडी भर्न उद्दत्त छन् । उड्ने, गुड्ने, रसस्वादन गर्ने हातदेखि पात थाप्नेसम्मको सामना यहाँले गर्नुपर्छ । एयरपोर्टदेखि मन्त्रालय, बालुवाटार, पार्टी कार्यालय तथा सर्वोच्च अदालतसम्मका हरेक पाइलामा लोभ र स्वार्थले गाँजिएको बाटो यहाँले देखिरहनु भएको छ ।
तिनै स्वार्थका घडा भरिन नपाएकोमा विगतमा मन्त्रीसमेत च्यूत भएको यहाँले देखेकै हो । सुकिलो कोटमा दलालीको अत्तर छर्केर मन्त्रालय धाउने हरेकका गतिविधि नियालेर आयोजना निर्माण अघि बढाउनुपर्ने समय आएको छ । पाहुर लिएर आउने सनातनी शैलीका अनुहार चिनेर ढोकाबाटै ‘आउट’ भन्न सक्ने हिम्मत जुटाउनुपर्छ । विकासका उल्का झारिरहने तर व्यवहारमा माखो नमार्ने शैलीलाई अब जनताले क्षमा गर्दैनन् । यो यहाँले राम्रोसँग पर्गेल्नुभएको छ । दश वर्षमा दोहोरो अंकको आर्थिक वृद्धिको सपना बाँड्ने तर एउटै आयोजना निर्माण गर्न नसकेर विदेशीसामु घुँडा टेक्ने प्रवृत्ति देखाउनु लज्जाको पराकाष्ठा हो । आफ्नो अस्तित्व माटोमा मिसाउनु हो ।
र, अन्त्यमा :- दक्षिण कोरियाले सन् १९६२ मा सोलदेखि भुसानसम्म ‘एक्सप्रेस वे’ निर्माण गर्ने सङ्कल्प ग-यो । यसमा कुनै विदेशीले एक रुपयाँ सहयोग गरेनन् । राष्ट्रिय बजेटको ठूलो हिस्सा यसमा खन्याएर साढे दुई वर्षमा सडक निर्माण ग-यो । यहाँ करिब ९० हजार कामदारले काम पाए । यो हाइवे निर्माण भएको सात वर्षमा कोरियाको अर्थतन्त्रमा कायापलट भयो । यस्तै, नेपालभन्दा कमजोर देश इथियोपियाले एक सुको विदेशी पैसा नलिई नाइल नदीमा छ हजार मेगावाटको रिनेसान्स बाँध निर्माण गरिरहेको छ । यहाँ हजारौंले रोजगारी पाएका छन् । के नेपालले १२ सय मेगावटको बूढीगण्डकी बनाउनसक्दैन ? मन्त्रीज्यू के अरूले नगरेको सङ्कल्प यहाँले गर्न सक्नु हुन्न ? कसैले सुरु नगरी, हिम्मत र जोखिम नलिई विश्वका कुनै देश बनेका छैनन् ।
मन्त्रीज्यू, बूढीगण्डकी देशको आर्थिक कायालपटसँग जोडिएको छ । यसमा यहाँको हिम्मत, दृढ विश्वास र अठोटको खाँचो छ । यसले यहाँलाई मलेसियाका मोहम्मद महाथिर, सिंगापुरका लिक्वान यू वा चीनका देङ सियाओ पिङको हैसियत दिनसक्छ । योभन्दा बढी वर्षमान पुनलाई विशाल राजनीतिक धुरीमा स्थापित गर्छ । लोकले आर्थिक रूपान्तरणका संवाहकका रूपमा चिनाउनेछ । यदि बाटो बिराउनुभयो भने देश त भड्खालोमा जाकिन्छ नै यहाँको राजनीतिक अस्तित्व पनि पातालतिर ओरालो लाग्छ ।

प्रतिकृया दिनुहोस्

फेसबुक र ट्विटर मार्फत हामीसंग जोड़िनुहोस

सम्बन्धित समाचार

नेपाली कांग्रेसका जिल्ला सभापतिहरुको राष्ट्रिय भेलामा केन्द्रीय सभापतिको उद्घाटन मन्तव्य

वरिष्ठ नेता रामचन्द्रजी, केन्द्रीय समितिका पदाधिकारी एवं सदस्य साथीहरु, सबै जिल्लाका सभापतिजीहरु, संघीय संसद् र...

विकासमा उद्यमशीलताको आवश्यकता किन ?

उद्यमशीलता यस्तो प्रक्रिया एवं श्रेस्ता हो । जसको माध्यमबाट व्यक्तिगत पहिचान, अवसरहरु वितरित संशाधनहरु र...

न्यून पुँजीगत बजेटको पाङ्ग्रामाथि समृद्धि यात्रा

साङ्गीतिक संसारमा सबैभन्दा बढी प्रयोग भएको शब्द हो– माया, प्रेम तर यो शब्दलाई ओली सरकारको समृद्धि शब्दले...
सुलसुले अरु धेरै

परराष्ट्रमन्त्री मंगोलिया उडे

परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवाली यहि जुन ११ र १२ तारिखमा मंगोलियाको उलानवाटरमा हुने विकासशील भुपरिवेष्ठित...

कांग्रेस सभापति देउवाको छोराको उपचारका लागी दिल्ली लगियो

कांग्रेस सभापति तथा पुर्व प्रधानमन्त्री शेर बहादुर देउवाको छोरा जयवीरशिंह देउवाको नाक भित्रको हड्डी बढेर...

सशस्त्र प्रहरीमा आपसी समन्वयको अभावमा अयोग्यले फाईदा लुट्दै

सशस्त्र प्रहरीमा आपसी समन्वयको अभावमा अयोग्यले फाईदा...

मोदीका राजनितिक सल्लाहकार सुटुक्क नेपालमा

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीका राजनितिक सल्लाहकार डा. रनजित राय सुुटुक्क नेपालमा आएका छन्...

सुलसुले समाचार

मंगलबार विहान काठमाडौ बाट लुक्लाको लागी उडेको सिता एयरको जहाज ईन्जिनको खराबीको कारण लुक्लामा अवतरण गर्न...

संघियतामा भारतीय सरर :

खै कहाँ रोकियो त भारतीयलाई...

सम्पादकीय अरु धेरै

तामझामकोे जाम कहिलेसम्म व्यहोर्नुपर्ने !

संविधान सभाले बनाएको संविधानअनुसारको सरकारको पहिलो सरकारको नीति तथा कार्यक्रम वाचन गर्न जाँदा राष्ट्रपतिको जस्तो तामझाम र त्यसले जस्तो जाम गरायो त्यसदिन पीडित हरेकका मनमा यही प्रश्न उठेको हुनुपर्छ ।...
मनोरञ्जन / साहित्य अरु धेरै

सगरमाथा म्युजिक अवार्ड हुँदै

‘नेपाली कला र स्रष्टाको सम्मान, नेपाली संस्कृति संरक्षण र प्रवद्र्धन हाम्रो अभियान’ भन्ने मूल नाराको साथ...
आर्टून अरु धेरै
cartoon

भिडिओं अरु धेरै